2023- yili, corona virusi seweplik dunya éqtisadi éghir zerbige uchrighan, ukrainiye urushi shundaqla ottura sherqtiki urush tüpeyli dunya siyasiti muqimsiz halette bolushigha qarimay, uyghur mesili izchil türde dunya siyasitining muhim bir terkiwi qismi bolup keldi. Men dunyadiki herqaysi nopozluq axbarat wastilirida élan qilin´ghan,  bizge munasiwetlik, muhajirettiki tariximizda muhim dep qarighanlirimni retlep oqurmenlerning diqqitige sundum. 

Toluq bolmighan nuqtiliri üchün oqurmenlerdin epu soraymen.  

1. 2023- yili 1- ayning 4- küni, gérmaniyemu“teminlesh zenjiri qanuni” ni maqullap, 2023-yili 1-yanwardin étibaren ijra qilidighanliqini élan qildi. 
2. 2023- yili, 2- ayning 2- küni, kanada 10 ming Uyghur musapirni qubul qilish qararini birdek maqullidi. 
3. 2023- yili 2- ayning 18- küni, Uyghurlar mesilisi tunji qétim “Myunxén xewpsizlik kéngishi” de otturigha qoyuldi we dolqun eysa ependi teklip bilen bu kéngeshke qatnashti. 
4. 2023- yili 5- ayning 15- küni, amérika 3349-nomurluq “Uyghur irqiy qirghinchiliqini istixbarat arqiliq tehqiqlesh qanuni”ni élan qildi. 
5. 2023- yili 5- ayning 19- küni, tokyoda échilghan 7 G yighinida Uyghur mesili otturigha qoyuldi. 
6. 2023- yili 5 ayning 27- küni, biraziliyening san-pawlo xewerliri” géziti, biraziliyede tunji qétim uyghur mesilisi toghrisida chong xewer élan qildi. 
7. 2023- yili 5- ayning 30 –küni, b d t xizmet guruppisi doklat élan qilip, xitaydin Uyghur ayallirini mejburiy tughmas qilishni toxtitishni telep qildi. 
8. 2023- yili 6- ayning 1- küni,  fransiye parlaméntida “Uyghur mejburiy emgikige chétishliq mehsulatlarni cheklesh qarar layihesi” maqullandi. 
9. 2023- yili 6- ayning 1- küni, Yawropa parlaménti, yéngidin tüzülgen yawropa ittipaqining teminlesh zenjiri qanunini 366 awaz bilen maqullidi. 
10. 2023- yili, 07- ayning 10- küni, amérikidiki Elie Wiesel yehudi fondi, uyghurlarni qollap, uyghur teshkilatliri üchün 300 ming dollar yardem qilidighanliqini élan qildi. 
11. 2023- yili 9- ayning 5- küni, gérmaniye parlaméntida uyghur dosluq guruppisi quruldi. 
12. 2023- yili 10- ayning 15 – küni, Pragada chaqirilghan “Munber 2000” yighinida Uyghur mesilisi otturigha qoyuldi. 
13. 2023-yili 10- ayning 16- küni, yawropa ittipaqi uyghur mejburi emgikini chekleshke munasiwetlik teklip lahiyesini maqullandi. 
14. 2023- yili 10- ayning 17- küni, “Uyghur herikiti” teshkilati  tunji qétim, birleshken döletler teshkilati (BDT) “Kishilik hoquq himayichiliri xitabnamisi” élan qilin'ghanliqining 25 yilliqini xatirilesh yighinining qoshma sahibxanliqini üstige aldi. 
15. 2023- yili 10- ayning 18- küni, Isra´iliye bilen ukra´inani öz ichige alghan BDT gha eza 51 dölet, en´gliye bashchiliqida ortaq bayanat élan qilip, sherqiytürkistandiki kishilik hoquq depsendichilikige xatime bérishke chaqirdi.  
16. 2023-Yili 10- ayning 18- küni, dunya Uyghur qurultiyining re´isi dolqun eysa ependining weten ichi we chet eldiki siyasiy küresh hayati téma qilin´ghan “Xitayning erkinlik tuziqi: qachqunluqta ötken hayatim” dégen kitabi en'gliye parlaméntida tonushturuldi.  
17. 2023-yili 10- ayning 31- küni, yaponiye paytexti tokyoda, xelqara uyghur munbiri yighini ötküzüldi. 
18. 2023- yili 11- ayning 6- küni, litwaning paytexti wilnyusta ötküzülgen, tunji nöwetlik “Dunya erkinlik qurultiyi” da Dolqun eysa ependi bilen Örkesh dölet ependi qurultay rehberlik qatlimigha saylandi. 
19. 2023- yili 11- ayning 8- küni, G7 dölet tashqi ishlar ministirliri tokyoda achqan yighinida yene uyghur mesilisini otturigha qoydi. 
20. 2023- yili 11- ayning 8- küni, rehime mexmut xanim, teklip bilen en´giliye padishahi charliz bilen körüshti. 
21. 2023- yili 11- ayning 17- küni,  uyghurlar teklip bilen, 15- nöwetlik “Xalifeks xelq'ara xewpsizlik munbiri”ge qatnashti. 
22. 2023- yili 12 ayning 20- küni, amérikida uyghurlar toghrisidiki „kishilik hoquq depsendichilikige qarshi küresh qanun lahiyesi“ni  maqullidi. 

2023- yili 12 ayning 31- küni, Gérmaniye