Bu nöwet xitay döliti dunyagha yene qandaq apet keltüridu?
Aptori: Anwar Ahmad
Xitay kompartiyesining nizamnamisida „öz- özini tekshürüsh, köp tekitlinidu. Xitay kommunist hökümiti ezeldin xataliqini tonumaydighan en´einige ige. Ular teshwiqatqa intayin mahir bolup, „jungxua milletlirining qayta güllininshi“, „gherp düshmenlirini boysundurimiz“ digendek hayajanliq, tzesirlik ibariler arqiliq, uzun yil qulluq tüzümni bésip ötken we hazirghiche quuluq idiyening asaritidin qutulalmighan xitay millitini asanla aldap kételeydu we özlirige ishendürüp, öz hakimiyiti üchün xizmet qildurup kelmekte.
Xitay döliti corona virusi peyda bolup we tarqilishqa bashlighandin tartip, mes´uliyetsizlik bilen öz puqralirini aldapla qalmay belki dunyanimu aldap keldi. Méditsina ilmige xitap halda xalighanche qamal siyasitini yolgha qoyghan bolsa, hich bir teyyarliqsiz yene qamal siyasitini xalighanche bikar qilipla qalmay yene döler chigrisini échiwétip, wabaning yene bir qétim dunyawi böhran bolushigha sewepchi bolush aldida turmaqta.
Xitay döliti ishlepchiqarghan, corona virusigha qarshi waksinisining virusqa qarshi paydiliq nisbiti intayin töwen bolup, mutexesislerning ispatlishiche paydiliq nisbiti 25% hetta uningdinmu töwen bolghan. Shundaq bolushigha qarimay, xitay döliti ünümi töwen bolghan virusqa qarshi waksinisini, kembeghel töletlerge sétip pul tapti. Öz puqralirigha emlep, kommunist hökümetning „ghemxorluqi“ „ mertliki“ ni nayamen qildi.
Saxtiliq, yalghanchiliq qargha kömülgen jesetke oxshaydu. Bahar kelgen haman, qarlar érip, jeset ochuqchiliqta qalidu. Xitay kommunist döliti, 3 yildin buyan, özining virusqa qarshi waksinisini maxtap, gherpning bolupmu gérmaniye, amérika qatarliq döletlerning semimi yardimini izchil türde ret qilip, özining“ sehiye, meditsina téxnika sahesidiki üstünlik“nopozini saqlap keldi. Dunyanining virusqa qarshi toghra tedbir élishigha tosqunluq qilip, virus zoghrisida sanliq melumat we hemkarliship ishleshni izchil ret qildi. Gherp dunyasi, xitay kommunistlirining logikisi, tepekkür sheklide emes belki özlirining qimmet qarishi , tepekkür métodida qarap, xitayning eyni chaghdiki karanti siyasitige qayil bolghanlirimu boldi. Emma netije oylimighan yerdin chiqmaqta.
Xitay kommunist hökümitining 3 yil jeryanidiki, méditsina ilmige xilap bolghan, nuqul „eghiz- burun kolash tedbiri“, ünümi bolmighan waksina emleshliri corona yuqumini töwenlitishte hichqandaq rol oynimighan. Xitay hökümitining uchurni qattiq tézginlishi, saxta melumat tarqitishi, heqiqiy ehwalni öz puqraliri we dunyadin yoshurushi netijiside, dunya xitay téritoriyisiki corona yuqumlinish ehwalining heqiqiy mahiyitini bilishtin mehrum qaldi.
Yuqarqidek sewepler tüpeyli, xitay dölitidiki yuqumlinish ehwali tereqqi qilip, 2022- yili 10- ayning axirigha kelgende tézginlesh derijisidin halqip ketken. Xitay kompatiyesining hoquq almashturush yeni xi jinpingning 3- nöwet tekrar hoquq élishidiki, partiyening 20- qurultiyini tügütüwélish üchün hökümet barliq wastilerni qollunip uchurni qamal qiliwalghan. 3 yilliq karanti jeryanida, merkizi hökümettin tartip yerlik hökümetkiche bir- birini aldash ewj alghan. Karanti sewebidin bihude, nahayiti zor meblegh sélin´ghan bolup, her derijilik yerlik hökümettin tartip merkizi hökümetkiche, eghir derijide éqtisadi kirizisqa tapqan. Maghdursizlan´ghan xitay hökümiti, axiri hich - bir teyyarlisiz, partiye we döletning tewrenmey ijra qilish“ yuqumni nölge chüshürüsh“ siyasitini 2022- yili 12- ayning 7 künidin bashlap, bikar qilidighanliqini élan qildi.
Xitay kommunist hökümiti özining qamal siyasitini bikar qilghan, qisqighina 20 kün ichide, yuqumlinish, yuqumlan´ghuchilar ölüsh nisbitining shiddet bilen örlewatqanliqi melum bolmaqta. 2022- yili 12- ayning 25. Künidin bashlap, xitay döletlik sehiye komutéti corona virusigha ait uchurlarni élan qilmaydighanliqini élan qildi.
Bügün yeni 2023- yili 1- ayning 5 künigiche, élan qilin´ghan uchurlar, sin körünüshlige asaslan´ghanda, xitay döliti boyiche yuqumlan´ghuchilarning 800 miyondin éship ketkenliki, ölgüchiler saniningmu qorqunchluq boliwatqanliqi ashkarilanmaqta. Beyjing, shanghey qatarliq merkizi, chong shherlerdimu doxturxanilarning normal bimar qobul qilish salmiqidin zor derijide éship ketken. Doxturlar yuqumlan´ghan turuqluq xizmet qilishqa mejburlan´ghan. Doxturxanilarning jeset saqlash orunliri alliburun toshup ketken bolup, jesetler karidor we mashina toxtash orunlirigha tashlap qoyulghan. Beyjing shehiride, 28 orunda jeset köydürüsh orni bolup, ular 24 saet toxtimay jeset köydürüshke mejburlan´ghan. Döwilinip ketken jesetlerni waqtida köydürüsh imkaniyiti bolmighachqa, beyjing shehiri jesetlerni, soghuq saqlash wagonlirida saqlashqa mejbur bolghan. Jesetni 24 saet ichide köydürüsh imkaniyitige érishish üchün 100 ming yuan tölesh kerek iken, Jeset köydürüsh nöwiti 1- Ayning axirighiche öchüret tolup bolghan. Jeset sanduq bahasimu zor derijide örlep ketken.
Bolupmu yashan´ghanlarning ölush nisbiti nuquri bolup, xitay dölitining yadro qoral, yuquri téxnikiliq yumshaq détal, herbi sanaet sahesi üchün mexsus xizmet qilidighan, chingxua , beyjing universitéti qatarliq orunlardiki ali derijilik mutexesisliridin 87 kishi ölgen bolup, ularning 45, 12 ayning axirqi bir heptiside ölgen. Hetta bir qisim kishiler jeset saqlash imkaniyiti bolmighachqa, jesetni kochidila köydürüwétishke mejbur bolghan. Pütkül jem´iyette , qizitma yandurush, zukam dorisi qehetchiliki peyda bolup, uning zenjirsiman tesiri yawropa, amérikidimu körülüshke bashlighan. Yézilarda bolsa aile boyiche ölüp kétish ehwali körülgen. Xitayning chong sheherliride boliwatqan yuqarqi ehwallardin, wetinimiz sherqiytürkistandiki xelqimizning ehwalini tesewwur qilish intayin qiyin.
Yuqumlinish we ölüm hadisilirining qabahetlik bolushigha qarimay, xitay kommunist hökümiti yalghan teshwiqatini bazargha sélish bilen birlikte, rehbiri kadérlar, partiye ezalirini aktipliq bilen sayahet qilish, chaghanni yurtigha qaytip, uruq- tuqqanliri bilen birge ötküzüshke, chet´elge chiqishqa seperwer qilishqa bashlighan. Mingisi kommunist hökümetning yalghan teshwiqati bilen yuyulghan, qullarche ita´etmendin téxi qutulalmighan xitay puqraliriningmu chaqiriqqa awaz qoshup, sayahetni, yurtigha qaytish, chet´ellerge chiqishni bashlighan.
Amérika, yawropa ittipaqi shuningdek bir qisim döletler, xitay sayahetchilirige qarita tekshürüsh tedbirlirini yolgha qoyudighanliqini elan qildi, hetta marakesh xitaydin kelgen herqandaq kishini chigridin kirgüzmeslik qararini chiqardi. Buninggha qariza xitay hökümiti jaza tedbiri qollunidighanliqi toghrisida inkas qayturdi. Xitay dölitidin qorqudighan döletler yene qandaq amal- charilirini ishqa salidu, bu nuqta téxi namelum.
Mesilining muhim nuqtisi: xitay kommunist döliti virus tehditi süyqest neziriyisini ishqa séliwatandu- qandaq. Nime üchün xitay döliti, özining qattiq qamal siyasitini yolgha qoyuwatqan mezgilde,chigrisini taqiwalidu ? bu nöwet xitaydiki yuqumlunush taza ewjge chiqqanda, chigrisini échip, puqralirini chet´elge chiqishqa seperwer qilishigha qandaq meqsetler yoshurunghan?
Puqralarni seperwer qilish arqiliq dunyaning her yérige virus taratmaqchimu ?Dunyagha bio- ximiyelik urush élan qilmaqchimu?
Dunya sehiye teshkilati hazirghiche etrapliq, ishenchlik sanliq melumat alalmidi, nime üchüm xitay döliti bu xil matéryal bilen teminleshtin özini qachuridu? Xi jinpingning öbrazi muhimmu yaki dunyadiki milyonlighan ademning hayati muhimmu?
2023- yili 1- ayning 8- küni, xitay döliti chigrisini achqandin kéyin, virus bilen yuqumlan´ghan xitay puqraliri, dunyaning her – yérige bérip, dunya üchün yene qandaq aperlerni peyda qilidu…
2023- yili 1- ayning 5- küni, Karlsruhe Gérmaniye
Paydilan´ghan menbeler:
https://www.zdf.de/nachrichten/panorama/corona-china-eu-testplicht-100.html
https://www.mdr.de/wissen/covid-experten-xbb-eins-fuenf-gefahr-neue-corona-variante-china-100.html
https://www.tagesschau.de/ausland/asien/china-virus-mutationen-ueberwachung-101.html