Bu nöwetlik bei jing 2022- yilliq qishliq olémpik tenheriket yighini, yéqinqi zaman tarixidiki küchlük qarshiliq, naraziliqqa duch kelgen bir qétimliq olémpik tenheriket yighini hisaplinidu. Amérika qatarliq gherp ellirining déplomatik bayqut qilishi, xelqaradiki 400 din artuq teshkilatning qarshi turushigha qarimay, xitay döliti xelqara olémpik komutéti, herqaysi döletlerge bolghan éqtisadiy, siyasi tesir küchidin paydilinip, bu nöwetlik qishliq tenheriket yighini ötküzüp, olémpik tarixidiki yazliq we qishliq tenheriket yighinigha sahipxanliq qilishtek rikortni yaratti. 

Hazirgha qeder bundaq bir xelqaraliq chong tenheriket yighini toghrisida élan qiliniwatqan xewerlerde selbiy mezmun zor salmaqni igilep, tenheriket yighininig tentenisi barghanche xünükleshmekte. 2022- yili 02- ayning 04- künidiki échilish murasimidin bashlanghan, xitay dölitining sherqiytürkistandiki érqiy qirghinchiliq siyasiti, dölet ichidiki kishilik hoquqni depsende qilish qilmishliri,  gherp ellirining nopozluq axbarat wastilirida  asasliq téma bolup teshwiq qiliniwatidu.

Xelqarada; chong kölemde ötküzülidighan medeniyet, tenterbiye, diniy, téxnika  sahelerdiki yighin, yighilishlarning öz aldigha pirinsipi we dairisi bolidu. Buning siyasi, déplomatiyege chétishliq teripi roshen ipadilenmisimu emma uningdin xali bolalmaydu. U bir döletning nopozi, uniwérsal küchini namayen qilidu.

Undaqta, xitay döliti bundaq qarshiliqqa qarimay olémpik tenheriket yighinini ötküzüshtiki meqsidi neme? qandaq netijige  érishti digen´ge oxshash suallargha jawap bérish üchün, özem oqughan matéryallardin töwendikidek yekünni yighinchaqlap chiqtim, diqqitingiz töwendiki qurlarda bolsun.

1. Xitay döliti özining bir partiyelik, kommunistik diktator tüzümning ewzellikini ispatlashni meqset qilghan.
2. Xelqara déplomatiyede özining yalghuz emeslikini körsütüsh.
3. xelqarada xünükleshken öbrazini yaxshilash üchün. 

Xitay dölitining bir partiyelik, doktatot tüzümi gherp ellirining démokratik tüzümidin ewzelmu?

1. Xitay döliti, gherp ellirining meblighi, téxnikisi, soda jehettiki étibar bérish siyasiti türtkiside kéyinki 30 yilda özini xéli ongshap“ tamaq yidingmu?“ digen namratliqtin qutuldi. Ötken yili xitay döliti, özining eng töwen kirim ölchimini xelqaraning bir dollarliq ölchimidin 0.70 dollargha chüshürüp, namratliqtin qutulghanliqini jakarlighan bolsimu emma bir heptidin kéyin xitayning bash ministiri: 600 milyondin artuq kishining éghir namratliqta yashaydighanliq istatiskisini élan qildi.
2. Xitayning dölet tüzümide, sherqiytürkistanda érqiy qirghinchiliq élip bériliwatidu. Tibet qatarliq az sanliq milletler diyiliwatqan milletler rayonida, kishilik hoquq éghir derijide depsende bolghandin tashqiri bu xil ehwal tedriji xitay dölitide omumlishishqa yüzlenmekte. Dunyagha bergen wediside turmay, hong kongni özining ichki rayonigha aylanduruwaldi.
3. Xitay dölitining 87% din artuq éqtisadini, 13% gimu yetmeydighan, kommunist partiye hoquqdarlar gorohi monopol qiliwalghan bolup, pütkül xitay jem´iyitide éghir derijidiki ikki qutupqa bölünish mewjut.
4. Xitay dölitining pilanliq tughut siyasiti, pütkül xitay jem´iyitide erlerning sani köp, chong we ottura tiptiki sheherlerde yashanghanlar köp bolush, ayallargha étibarsiz qarash qatarliq  binormalliq barliqqa keldi.
5. Gherpning her sahediki yardimi bilen shekillen´gen ishlepchiqirish saheside noqul éxport, dölet ichide bolsa öy- mülük tijaritige tayinishtek ehwal barliqqa kélip, 2018- yili, xitayning xelqara pirinsiplargha riáye qilmasliqi seweplik peyda bolghan soda kirizisida éqtisatning omumiyüzlük chékinishini keltürüp chiqardi. Buning bilen zenjirsiman peyda bolghan ishsizliq nisbiti örlesh, hökümetke bolghan naraziliq, kommunistik partiyening hakimiyettiki qanuniy ornigha sual we éghir xiris élip keldi.
6. Corona virusi bashlan´ghan 2 yildin buyan, xitay dölitining mes´uliyetsizligi seweplik dunya éghir böhranda turuwatidu. Yene kélip uning yuqumlinish nisbitini nölge chüshürüsh siyasiti turtkiside, xitay dölitide éghir ijtima´iy, siyasi dawalghush peyda qildi. Hazirghiche virus seweplik ölgenler toghrisida xitay döliti izchil saxtiliq qilip kelmekte.
7. Yuquri téxnikidin paydilinip, dölet boyiche puxralarni nazaret qilish séstimisini ornutup, saqchi döliti berpa qildi. Hette bu xil séstima sherqiytürkistanda her- bir a´ililergiche omumlashturuldi.
8. „Bir yol bir belbagh“ pilani boyiche, xitay döliti 100 din artuq döletke meblegh sélish bahaniside nurghun döletlerni töliyelmes qerzge boghup qoydi. Yuquri ösümde qerz bérip, töliyelmigen döletlerning déngiz porti qatarliq eslihelirini monopol qiliwaldi.
9. Türlük wastiler bilen xelqaraliq organlargha singip kirip, pirinsipqa aylan´ghan dunyawi tertip, qa´idilerni buzuwatidu. Hetta bir qisim döletlerge bésim ishlitip, özining diktator tüzümini, kéngeymichilikini qobul qildurushqa tirishiwatidu.
10. Xitay jenubiy déngizida éghwagerchilik qilip, qoshna döletlerde tehdit peyda qildi. Bu xil ehwal nöwette rayon we dunya xarektérliq herbiy hazirliqning küchiyishige sewep boldi. Xitay dölitini, dunyaning ténchliqi üchün tehdit dep qaraydighan döletlerning sani barghanche köpeymekte.

Dimek yuqurida qeyt qilin´ghan nuqtilar xitayning bir partiyelik, diktator tüzümining dölet ichi, sirtidiki „ewzelliki“ ni toluq namayen qilishqa yiterlik dep qaraymen.

Töwende xitay dölitining xelqara déplomatiyede yalghuz emeslik teripige qarap baqayli.

Xitay döliti, bu nöwet afriqa we ottura asiyadiki hetta qishliq tenheriket komandisi bolmighan dölet rehberliridin türlük wediler bilen peqet 21 döletning rehbirini teklip qilalidi. Kelgen mehmanlar, putindin bashqisi kichik döletler we bir qisimliri xitay döliti, éqtisadiy jehettin yardem bérish wedisi bergenliki üchün kélip qatnashqan. Putin échilish murasimida, éziz mehmanlar munbiride bolmastin belki bashqa orunda olturghan bolup, özining xitay döliti bilen bolghan munasiwitini roshen ipadilidi. Putin esli olémpik tenheriket yighinigha qatnishish üchün emes belki ukraniye kirizisida, gherpning jazalishigha uchrap qalsa, kélip chiqidighan ziyanning ornini toldurush ghemini qilishqa, xitay döliti bilen énirgiye soda toxtimi imzalashqa barghan. Shuning üchün énirgisini yuquri baha we yawro oborotigha satqan putin, xitayning dölet ziyapitigimu qatnashmastin 9 saet ichide kélip, kétip bolghan. 

 2008 – yilidiki bei jing yazliq olémpik tenheriket yighinigha, amérika prézidénti, xanimidin terkip tapqan,  54 chong dölet rehberliri, yuquri derijilik dölet emeldarliri bolup jem´iy 80 din artuq doletning rehberliri kelgen. Bu nöwet peqet 21 dölettin kelgen, putindin bashqisi kichik döletler we bir qisimliri xitay dölitidin éqtisadiy jehettin yardem élishqa kelgenler. Bu nuqtilar xitay dölitining, xelqara déplomatiyede yalghuzluqqa yüzliniwatqanliqini ispatlaydu.

Axirqi nuqtida, xitay dölitining xelqaradiki obrazini qayta tiklesh nishanimu bikar boldi. Bu yilqi, xitay dölitining 20- nöwetlik qurultay üchün töhpe hazirlashmu ishqa ashmidi.

1.Olémpik mesh´ilini uyghurgha kötertküzüp, xelqarada uyghur érqiy qirghinchiliqi seweplik xünükleshken öbrazini téximu chüshürdi. Chünki eyni chaghda gétlérmu yehudilargha olémpik mesh´ilini kötertküzgen bolup, bu ehwal xi jinping bilen gétlérning oxshash usulni qollanghanliqini namayen qildi. 

2.Xitay dölitining choyla top mahiri, Péng shuayning jinsiy setchilik weqesi we 8 balining anisi weqesi, xitayning dölet ichidiki olémpik tentenisige  zor selbi inkas yaratti.

3. Ukraniye kirizisidiki, rosiyening NATO gha qarshi meydanini qollap, NATO we yawropa ittipaqining xitaygha qarshi birliksep bolushigha türtke boldi. Yawropa ittipaqi bilen xitay döliti otturisidiki tonglutup quyulghan „öz -ara meblegh sélish kélishimi“ ning eslige kélishi köpükke aylandi.

4. Musabiqe jeryanidiki naheqsizliq, jenubiy koriyening xitay terepte turushidek ehwalni özgertip,uning  yaponiye, amérika terepke ötüp, xitaygha qarshi birliksep bolushigha türtke boldi. Bu hepte élip bérilghan, sherqiy jenubiy asiya döletliridiki ray sinashta, xitay terepni yaqilaydighanlar 43%, amérika terepni yaqilaydighanlar 57% chiqqan.

5. Argéntinani qollap falkland arili toghrisida élan qilghan bayanatliri, en´giliyening xitay hökümitige  téximu küchlük qarshi turushigha sewep boldi.

6.Yawropa elliridin barghan tenherketchilerning, musabiqe jeryanidiki kechürmishliri gherp elliridiki nopozluq axbarat wastiliri xewer qilidighan asasliq témisigha aylandi. Yighinchaqlighanda, xitay dölitining eslidila xünükliship bolghan selbi obrazini eslige keltürüsh tirishchanliqi bikargha ketti.

Yuqarqidikilerdin  bashqa xitay döliti bu nöwet, olémpik tenheriket tarixidiki töwendikidek „Birinchi“ likni yaratti.

1.Kishilik exlaqsizliqtiki birinchilikni yaratti. Her sahediki mulazimette, özining téxnika küchini namayen qilimen dep ademsiz mulazimetni yolgha qoyup, „mashina adem“ ni ishletti.

2.Tenherketchiler we répirlarning, kishilik erkinliki eng éghir cheklimige uchrashta birinchilikni yaratti. Ular her tereptiki küchlük nazaret astida musabiqige qatnashti.

3. Musabiqige qatnishidighanlar, özining shexsi alaqe wastilirini ishlitish hoquqidin mehrum qélishtiki birinchilikni yaratti.

4.Tebi´iy qar bolmighan, sün´iy usulda yaghdurulghan qarda téyilish boyiche birinchilikni yaratti. 49 milyon kup métir su bilen sün´iy usulda qar yaghdurup, eslidila su qiyinchiliqi bolghan bu rayonda éghir ékologiyelik tengpungluqning buzulishigha sewep boldi.

5. Olémpik tenheriket yighinigha qatnshqanlarning turalghusi eng soghoq, türlük orunlashturushlar nachar bolushta birinchilikni yaratti. Turalghuning soghluqigha shimali yawropadin kelgenlermu shikayet qilghan. Hetta rosiye komanda ezalirimu yimekliklerning az hem nacharliqidin shikayet qilghan.

6. Musabiqe jeryani, naheqchiliq boyiche birinchilikni yaratti. 

7. Xitay döliti, olémpik tenheriket yighinini waste qilip, közligen xelqaraliq öbrazini yaxshilashta eng nachar ünümge érishken.

Xitay dölitining bu nöwet érishkini peqetla, rosiyening qimmet bahaliq énirgiyisi, argéntina bilen imzalashqan soda toxtamliri, argéntinaning „bir yol bir belbagh“ qurulushigha qétilishi boldi. Xitay dölitining olémpikni ötküzüsh üchün pilanlighan meblighimu emiliyette 10 hessidin artuq éship ketken.

Xitay dölitining 2022- yilliq qishliq olémpik tenheriket yighinini ötküzüshi, olémpik rohining“ Dosluq, barawerlik, ortaq tereqqiyat“ pirinsipigha xilap. 2022- yilliq bei jing qishliq olémpik tenheriket yighini, xelqara olémpik komutéti we olémpik tenheriket yighini tarixigha menggü öchmes qara dagh qaldurdi.

2022- yili 2- ayning 17- küni Gérmaniye

Paydilan´ghan menbe´eler:

https://www.lkz.de/sport_artikel,-olympia-in-china-deutsche-athleten-loben-coole-spiele-_arid,672983.html

https://www.sportschau.de/olympia/film-tibet-100.html

https://www.zdf.de/nachrichten/sport/olympia-peking-2022-geisenberger-china-kritik-lanz-16-februar-2022-100.html

https://www.bing.com/videos/search?q=nachrichten+%c3%bcber+china+olimpik+spiele&docid=20762009568648&mid=144828E67B842906358E144828E67B842906358E&view=detail&FORM=VIRE

https://www.bing.com/videos/search?q=nachrichten+%c3%bcber+china+olimpik+spiele&docid=20693673122711&mid=643B9343FD66C149D956643B9343FD66C149D956&view=detail&FORM=VIRE

http://www.geschichte-in-5.de/index.php/11-britische-inseln/94-der-falklandkrieg