Dunya del mushundaq bir nazuq weziyette turiwatqan peytte yeni 2023- yili 10- ayning 7- küni, hamas teshkilati tuyuqsiz israiliyege hujum qilip, 200 din artuq ademni göröge alghandin sirt yene 1200 din artuq israiliyelikning ölüshige sewep bolup, dunyaning ukrainiye urushidiki diqqiniti ottura sherqqe yötkidi. Israiliye bu qétimqi talapiti üchün hamas teshkilati we unung egeshküchiliridin hessilep öch alidighanliqini dunyagha élan qildi. Dölet boyiche jiddiy urush haliti élan qilip, pelestinni hawadin bombardiman qilishqa bashlidi. Bombardiman jeryanida nurghun pelestinlikler hayatidin ayrilghan bolsa yüzminglarche pelestinlikler xaniweyran bolushqa yüzlenmekte. Pelestin tereptin qaza bolghanlarning sani 6 mingdin éship, dunyada küchlük inkas qozghawatidu. Bu ehwal dunyagha qandaq aqiwetlerni élip kélidu? Men töwende bir qisim mutexesis, nopozluq axbyrat wastiliri élan qilghan uchurlargha asasen özemning qarishini oqurmenler bilen ortaqlashmaqchi.

Tarixta israiliye bilen ottura sherqte 5- qétim urush partlighan. Bu qétimqisi belkim axirqisi bolmasliqi mümkin. Her qétimliq urushta israiliye ghelibe qazanghan we urush oljisi süpitide bir qisim téritoriyeni özige qoshuwalghan.

Liwan israiliyening shimalida, bu dölette,  allah partiyesi israiliyege esheddiy düshmen bolup, liwan hakimiyitining sirtidiki, bir dölettiki ikkinchi hökümet. Allah partiyesining israiliyige urush qozghishi liwan hökümitige wekillik qilmaydu. Allah partiyisining meydani hamas teshkilatining bilen oxshash. Sherqte süriye bar. Ilgir süriyemu israiliye bilen urushqan we golan igizlikini israiliyege tartquzup qoyghan. Nöwette süriyening bu igizlikni qayturuwélish üchün urush qilish éqtidari yoq. Ottura sherqt döletliride oxshimighan derijidiki öktichiler bolup, süriyediki asad hökümitige  qarshi öktichilerni hamas teshkilati qollaydu. Bu nuqtidin süriyening israiliyege qarshi urush qilishi éhtilamdin yiraq. Uningdin bashqa iordaniye ilgiri israiliyege urush qozghighan emma utturup qoyghan. Eyni waqittiki urushlarda iordaniye pelestin azatliq teshkilati , pelestinlik urush musapirliri üchün derwazisini échip, ularni qobul qighan emma u musapirlar iordaniye döliti üchün kéyinki waqitta nurghun dishwarchiliq tughdurghini üchün bu nöwet uninng urushqa qatnishish éhtimali töwen.

Seudi erebistan bolsa, israiliye we amérika bilen bolghan déplomatik munasiwitini dogha tikip israiliye bilen urush qilmasliqi mümkin. Yene kélip seudi erebistan sünni mezhepning yitekchisi, iran bolsa shihe mezhipining yitekchisi. Gherptiki misir küchlük dölet, ilgiri israiliye bilen urushup baqqan, we ikkisi tenchliq kélishi hasil qilghan. Yene bir teripi, misirmu ilgir pelestin azatliq teshkilati we pelestin urush musapirlirini qobul qilghan. Qobul qilghan urush musapirliri kéyinki waqitta misir hökümiti üchün nurghun awarichiliqlarni peyda qilghan bolghachqa, misir döliti israiliyedin burun pelestin chégrisigha tam salghan. Bu nuqtidin misirning bu nöwetlik urushqa qatnishish ehtimalimu töwen. Bu teripi iordaniyege oxshap kétidu. Yene kélip misirdiki mewjut hakimiyetke qarshi bolghan öktichi musulman qérindashlar teshkilatini hamas teshkilati küchlük rewishte qollaydu.

Iran hökümiti hamasni küchlük qollishi mümkin, buningdiki sewep; mezhepchilik we seudidin erep dunyasidiki üstünlükni talishish üchün. Hamas we allah partiyesining arqisida iran bar.

Israiliye bu nöwet, pelestin´ge quruqluqtin kirgende herkiti téz bolsa yene kélip imkan qeder pelestin puqralirining talapetke uchrash ehwalini eng töwen derijide saqliyalisa urush uzurap ketmesliki mümkin. Xelqara siyaset hissiyatni étirap qilmaydu, eger xata höküm qilin´ghan teqdirde netije bashqa bolidu. 

Israiliyening bu nöwetlik pilani, hamas teshkilatining barliq yuquri qatlam rehberlirini yoqutup, andin chékinip chiqishtin ibaret. Mahiyet jehettin éytqanda erep dunyasimu pütünley hamas teshkilatini qollap kétishi natayin. Bu yil 10- ayning 16- küni, Global imam council- xelqara imamlar teshkilati bayanat élan qilip, dunyadiki barliq musulmanlarning hamas teshkilatini qollimasliqqa chaqiriq qilghan.

Emma xitayning tashqi ishlar ministéri wangyi bu mesilide bayanat élan qilip: „pelestin mesilisi ottura sherqtiki yadroluq mesile, tarixtin buyan ularnning mesilisi tüzütilmidi, tarixi toqunush nechche ewlat pelestinliklerning bu azabigha waris bolup kelmekte,israiliyeliklerning  dölet qurush hoquqi bolghandek pelestinliklerningmu dölet qurush hoquqi bolushi kérek. Heqsizlikke xatime bérilishi  kérek.“ Ejiba wangyi bu sözlerni digende sherqitürkistanliqlarning hoquqini nezerdin saqit qildimu qandaq? Kommunist xitaylar ashundaq rengbazliq qilishqa usta, shunga hazirghiche dunyani aldap kéliwatidu.

Tarixta, bolupmu 2- dunya urushi mezgilide, pelestinliklerning heqsizliqqa uchrishini erepler keltürüp chiqarghan. Ikki ming yildin ilgiri israiliyelikler ikki ´qetim dölet qurup meghlup bolghan. Ikkinchi qétimliq yehudilar dölitini rimlar weyran qilghan we u rayongha pelestin namini bergen. 1948- yili, yehudilar üchünchi qétim dölitini qurdi. Pelestinlikler bu tupraqta dölet qurup baqmighan. Israiliye döliti qurulghanda, BDT- birleshken döletler teshkilati, rayondiki tupraqning yérimini pelestin´ge yérimini israiliyege bölup bergen. Israiliye döliti qurulupla iordaniye, misir , süriye, iraq,liwan we bashqa erep döletlirini qozghap israiliyege hujum qozghap, 50 ming esker bilen basturup kirgen, hetta sherqiy irusalimni igiligen. 50 mimg esker bilen basturup kelgen erep qoshunliri ataqqa pelestin´ge yardem qilish diyilsimu emeliyette pelestinning dölet qurushigha yardem qilish bolmastin belki israiliyeni yoqutushni meqset qilghan. Israiliyeni yoqatqandin kéyin bolsa pelestinni erep döletliri öz- ara bölüwélish, kozur qilishni meqset qilghan, hergizmu pelestin dölitini qurush bolmighan. Mahiyettin éytqanda, pelestinliklerning dölet qurushidiki tosalgha israiliye bolmastin belki erepler. 

Israiliye bilen pelestin otturisida 2000 – yili osloda imzalan´ghan tenchliq kélishimini hamas teshkilati yirtip tashlighan we gaza rayonini hamas igiliwélip, ikki hakimiyetni shekillendürge. Hamas teshkilatini qatar, iordaniye qatarliq erep döletliri milyon, milyard dollarlap éqtisadi jehettin qollap kéliwatqan bolsimu, emma bu éqtisat peqetla israiliyege qarshi herbiy hazirliqni kücheytishke serp qilin´ghan. Pelestinde ishsizliq nisbiti 40% eship kétip, ijtimaiy mesililer küchiyip ketken. Bu mesililerning menbe´esini hamas teshkilati israiliyening sewepchi ikenlikini ilgiri sürüp kelgen bolghachqa, awam xelqni asanla israiliyege qarshi chiqishqa seperwer qilalighan.

Israiliyege bu qétim hujum qozghighan muhim sexslerdin biri mohammed el deif bolup, u israiliyening bir qétimliq hujumida yarilan´ghan, ayali qaza qilghan. 1990 – yillarning otturisidin bashlap, xitayning shijiajuang shehiridiki herbiy sanaet universitida urush taktikisi boyiche mexsus terbiyelen´gen. U kommunistlargha  küyoghul bolup, xitaydin ikki xotunluq bolghan. Xitay kommunistliri özlirining tarixtiki akop- tunél urush taktikisini mohammed el deifke ügetkendin bashqa yene xitay tömüryol ministérliqining tunél qézish- lahiyelesh injinérlirini ewetip, 70 métirghiche chongqur, 500 km gha  sozulghan, bezi bölekliri 5 qewetlik tunel séstimisini yasashqa yardemleshken.

Xitayning yangju shehiridiki bir polat turuba ishlepchiqirish zawuti, turlük yollar bilen hamasning zor türkümde rakita yasishi üchün polat turuba bilen teminligenliki, hetta mohammed el deifning xitay merkizi hökümiti bilen biwaste qiziq léniyelik telefon alaqe séstimisi barliqi yéqinda türlük axbarat wastilirida ashkarilinishqa bashlidi. 

Dimek bu nöwetlik pelestin- israiliye urushining heqiqiy mahiyiti nime? 

Yighinchaqlap éytqanda, amérika bilen xitay döliti utturisida 2018- yili bashlan´ghan soda urushi we rosiyening ukrainiyege tajawuz qilishi bilen dunyaning, 2- dunya urushidin kéyin ornutulghan tertipige birinchi bolup xitay kommunist döliti xiris peyda qildi. U özining diktator, mutessip tüzümini uning ornigha dessetmekchi bolup, dunya éqimigha qarshi, tajawuzchi dölet rosiyeni qollidi. Erep döletlirining yehudilar bilen bolghan tarixi öchmenlikidin paydilinip, iranni küchlük qollap, hamasni herketke keltürdi. Asasi meqset israiliyege qarshi turush emes belki amérikigha qarshi birliksep qurush. Amérika bilen bolidighan munasiwette erep, musulman döletliridin paydilinip üstünlükni qolgha keltürüshni meqset qilghan. Bu urushta bizge ashkare kürün´gen qollughuchi iran bolsimu mahiyette xitay kommunist dölitini merkez qilghan rosiye, shimali koriye qatarliq rezil, mustebit, diktator döletlerdin ibaret. Mauzedungning “ dunya bek qalaymiqan, weziyet bek yaxshi“ digen sözini unutmayli. Xitay döliti del mushu söz boyiche ish qiliwatidu.

2023- yili 10- ayning 22- küni, Gérmaniye.