2024- yili, ukrainiye urushi shundaqla ottura sherqtiki urush tüpeyli dunya siyasiti muqimsiz halette bolushigha qarimay, uyghur mesili izchil türde dunya siyasitining muhim bir terkiwi qismi bolup keldi. Men dunyadiki herqaysi nopozluq axbarat wastilirida élan qilin´ghan,  bizge munasiwetlik, muhajirettiki tariximizda muhim dep qarighanlirimni retlep oqurmenlerning diqqitige sundum. Toluq bolmighan nuqtiliri üchün oqurmenlerdin epu soraymen. 

1. 2024 – yili 1 ayning 31- küni, Zumret'ay erkin xanim amérikining rozwélit fondi jem'iyitining  “Töt erkinlik mukapati” (Four Freedoms Awards)gha érishti. 

2. 2024 yili 1 ayning 31-küni, amérikidiki Uyghur herikiti teshkilati amérikadiki “Erkinlik birleshmisi jem'iyiti“ning “Erkinlik tesiri mukapati” gha érishti. 

3. 2024 yili 1 ayning 31-küni, jewher ilham xanim “Erkinlik birleshmisi jem'iyiti“ ning “Erkinlik teshwiqatchisi mukapati” gha érishti. 

4. 2024- yili 2- ayning 15 küni, “Uyghur siyasiti qanun layihesi” amérika awam palatasida awazgha qoyulup, 6 ge qarshi 414 awaz bilen maqullandi. 

5. 2024- yili 2- ayning 16- küni, 60 - nöwetlik Miyonxén xelqara bixeterlik yighinigha Dolqun eysa ependi teklip qilindi we yighinda uyghur mesilisini otturigha qoydi. 

6. 2024-Yili 4- ayning 11- küni Dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi, qurultay ayallar komitétining mudiri zumret'ay erkin 2024-yilliq rozwélt erkinlik mukapatini gollandiyede tapshurup élip, gollandiye tashqi ishlar ministiri bilen körüshti. 

7. 2024- yili 4- ayning 16-küni, amérika dölet mejlisi Uyghur guruppisining qurulghanliqi resmiy jakarlandi. 

8. 2024-Yili 4-ayning 22-küni, amérika tashqi ishlar ministirliqi 2023-Yilliq kishilik hoquq mesililiri heqqidiki doklatini élan qilip, “Xitay hökümiti shinjangdiki Uyghur we bashqa musulman xelqlerge qaritilghan irqiy qirghinchiliq, insaniyetke qarshi jinayet, mejburiy emgek qatarliq kishilik hoquq depsendichiliklirini dawam qilmaqta.”didi 

9. 2024- yili, 4- ayning 23- küni Yawropa parlaménte, 555 awazning qollushi, 45 awazning waz kéchishi, 6 awazning qarshi turushi bilen“ mejburi emgek mehsulatlirini cheklesh qanuni“ ni mutleq yuquri awaz bilen maqullidi. 

10. 2024- yili 5- ayning 10- küni, amérika dölet mejlisi qarmiqidiki “Xitay ishliri ijra'iye komitéti” (CECC) ötken bir yilliq xizmet doklatini élan qildi. Mezkur doklatta 2023-yili xitayning Uyghur rayonidiki kishilik hoquq depsendichilikini dawam qiliwatqanliqi we amérika hökümitining buninggha qarita jiddiy tedbirlerni élishni telep qildi. 

11. 2024-yili 6- ayning 18- küni, B d t ning  jenwediki bash ishtabida échilghan 56-qétimliq kishilik hoquq yighinida, échilishi sözini qilghan b d t kishilik hoquq aliy komissari wolker türk: “Biz choqum ténchliqqa qaytish yolimizni tézdin tépishimiz kérek” dep xitab qilip, xitayning kishilik hoquq mesilisini eyiblep, özining bu heqtiki endishilirini otturigha qoyghan we xitayni islahatqa chaqirdi. 

12. 2024-yili 6- ayning 24- küni, amérika tashqi ishlar ministirliqi, “2024-Yilliq adem etkeschiliki doklati”ni élan qilip,doklatida Uyghur mejburiy emgiki heqqide tepsiliy toxtaldi. 

13. 2024- yili 6-Ayning 26-küni, amérika tashqi ishlar ministirliqi 2023-yilliq xelq'ara diniy erkinlik doklatini élan qilip, xitayning Uyghur musulmanliri üstide yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayetlirining hélihem dawamlishiwatqanliqini eyiblidi. 

14. 2024- yili 7- ayning 9- küni, Amérika ana weten xewpsizliki ministirliqi amérika dölet mejlisige yollighan xizmet doklatida, “Shinjiang alyumin” mehsulatlirini “Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanuni” ning ijra'atidiki nuqtiliq teqib qilinidighan sahelerning biri qilip békitkenlikini bildürdi. 

15. 2024- yili  7- ayning 11- küni, Argéntina fédératsiye aliy soti, töwen sotning Uyghur irqiy qirghinchiliqi délosini qobul qilmasliq qararini aghdurup tashlidi. 

16.2024- yili 10- ayning 10- küni, Yawropa parlaménti qarar maqullap xitay hökümitidin jaza lagérlirini taqashni telep qildi. 

17.2024- yili 10- ayning 18- küni,  En´gliye tashqi ishlar weziri dawid lemmi Uyghurlar mesilisi toghrisida toxtaldi 

18- 2024- yili 10- ayning 23- küni, 15 gherb döliti b d t da, xitaydin ghayib bolghan Uyghurlarni derhal qoyup bérishni telep qildi. 

19. 2024- yili 10- ayning 24- küni, “Xitay ishliri boyiche xelq´ara parlaméntlar birleshmisi” wolkiswagénni Uyghur élidin chiqip kétishke chaqirdi. 

20. 2024- yili 10- ayning 27- küni, Arfiye éri  xanim yaponiye parlaménti ezaliqigha qayta saylandi. 

21. 2024- yili 11- ayning 13 –küni, Arfiye éri xanim yaponiye parlaméntining tashqi ishlargha mes'ul mu'awin ministiri bolup teyinlendi. 

22. 2024- yili 11- ayning 20- küni, Yawropa ittipaqi kéngishi (Council of The EU) “Mejburiy emgekning aldini élish nizami” (The Forced Labor Regulation) ni testiqlighanliqini élan qildi. 

23. 2024- yili 11- ayning 22- küni, amérika baydin hökümiti, mejbururi emgekke munasiwetlik 30 gha yéqin xitay shirkitini jazalash qara tizimlikige kirgüzdi. 

24. 2024- yili 12- ayning 26 – küni, süriye waqitliq hökümiti, esed hökümitige qarshi qoralliq küch komandéri bolghan uyghurlarni yuquri derijilik herbi mensepke qoyup küchlük tesir qozghidi. 

2024- yili- 12- ayning 31- küni, Germaniye.